Mindfulness bij depressie.

Mindfulness

De werking van mindfulness  bij depressie is zeer breed. Ik bespreek in deze blog hoe mindfulness ingezet wordt als preventie, vroeg-signalering en het aanpakken van de oorzaak.

Mindfulness therapie is een 8-weekse training ontwikkeld door een Amerikaanse professor genaamd Jon Kabat-Zinn. Het is een training gericht op het verkrijgen van de vaardigheid ‘mindfulness’. De definitie van mindfulness is ‘aandacht voor het hier-en-nu zonder oordeel’. Hoewel mindfulness ontwikkeld is voor mensen met allerlei lichamelijke klachten die medisch gezien ‘uitbehandeld’ waren, is er bij de overgang naar Europa een heel andere draai aangegeven. Hier hebben we de training omgevormd tot een therapie voor cliënten met recidiverende depressie.

Wat is preventie?

Preventie betekent dat je de oorzaken of aanleidingen van een probleem probeert op te heffen, zodat ze niet tot een ziekte of stoornis leiden. Voorbeeld hiervan is personen goede voorlichting geven en proberen te stimuleren tot het nuttigen van gezonde voeding en het behalen van de beweegnorm. Hierdoor tracht men obesitas en bijkomende problemen zoals diabetes, hart- en vaatziekten en gewrichtsaandoeningen te voorkomen.

Preventie bij depressie

In Europa is de mindfulness training speciaal aangepast zodat het mensen met terugkerende depressies kan helpen om een recidief (terugval) te voorkomen. Hiermee tracht de training dus te voorkomen dat men opnieuw symptomen ontwikkeld. Dat is de preventieve functie van mindfulness.

Wat is vroeg-signalering?

Onderdeel van het preventieve karakter van de mindfulness therapie, is vroegsignalering. Vroegsignalering betekent dat men alert is op vroege symptomen, zodat men het probleem op tijd kan aanpakken voordat het te groot en ernstig wordt. Een voorbeeld hiervan is dat men op basisscholen zo snel wil opmerken wanneer een kind een leerachterstand krijgt, zodat ze dit op tijd kunnen ondervangen en het kind weer op gemiddeld leerniveau kunnen laten meedoen.

Vroeg-signalering bij depressie

Binnen mindfulness doen we aan vroegsignalering door cliënten tijdig bewust te laten worden van de eerste tekenen van depressie. Dit kan zijn: slecht slapen, of een licht gevoel van somberheid. Somberheid is een heel normale emotie die alle mensen kennen. Bij mensen met een depressieve voorgeschiedenis, is de gevoeligheid en intolerantie voor deze emotie erg hoog. Daardoor reageren ze vaak niet-helpend en verergerend op de emotie somberheid.

Voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld dat ze de somberheid niet kunnen aanvaarden als iets dat gewoon bij het leven hoort. In plaats hiervan proberen ze de somberheid te verdringen (vaak vanuit de angst dat ze een terugval krijgen). Dit verdringen van de somberheid doen ze door te analyseren wat de somberheid veroorzaakt heeft en wat de somberheid kan oplossen. Echter, somberheid heeft niet altijd een heel directe aanwijzing, noch een oplossing. Emoties laten zich niet zo makkelijk fixen als een kapotte fietsband.

Toch gaan veel mensen met hun emoties om zoals ze met een kapotte fietsband zouden omgaan. Echter, elke rationele oplossing die ze bedenken, leidt uiteindelijk niet tot het verlichten van de somberheid maar tot een verergering Toch blijven ze in mentale cirkeltjes draaien van analyseren en oplossingen bedenken (ook wel rumineren of piekeren genoemd). Als ze van de ene teleurstelling in de andere vallen, neemt de somberheid alleen maar toe. Daarnaast zijn cliënten geneigd om allerlei andere negatieve herinneringen en gedachten op te halen omtrent die somberheid, zoals voorgaande depressies. En uiteraard werkt dat de somberheid alleen maar verder in de hand.

Wat hier eigenlijk gebeurt, is dat de cliënt te veel aandacht vestigt op de somberheid. En alles wat je aandacht geeft groeit. Door middel van mindfulness leren cliënten de vaardigheid om op tijd te ontdekken wanneer ze hun emoties proberen te ontlopen door middel van rationele analyses en piekeren. Hierdoor kunnen ze  er tijdig een stokje voor steken, voordat ze de somberheid zelf blijven versterken tot een staat van depressie. Ze leren dat somberheid een normale emotie is die vanzelf voorbij gaat als je haar geen aandacht schenkt en niet omringt met gepieker.

Oorzaak aanpakken

Hiermee richt mindfulness zich dus ook op de oorzaak van depressie. Volgens mindfulness worden namelijk vele stoornissen (zo ook depressie) omdat we niet kunnen aanvaarden dat tegenslagen en daarmee gepaarde gaande emoties gewoon bij een normaal leven horen. Daardoor maken we allerlei gekke sprongen als een kat in het nauw, en dat verergert alleen maar de negatieve spiraal. In de mindfulness training focussen we eerst en vooral op ‘normalisering’.  Normalisering wil zeggen dat we onze emoties niet langer beschouwen als problemen die weggeruimd moeten worden. We raken niet van onze emoties in de stress, maar leren ze waar te nemen in ons lijf zoals we onze ademhaling ook kunnen waarnemen.

Daarnaast zien we nog een tweede oorzaak voor vele stoornissen, waaronder depressie. En dat is namelijk dat we onze eigen gedachten zien als de realiteit. In mindfulness beschouwen we gedachten enkel als producties van het brein die een reactie zijn op de realiteit. De functie van ons brein is nu eenmaal de wereld om ons heen beter te begrijpen en voorspellingen over die wereld proberen te maken, zodat onze overlevingskansen vergroot worden. Die reacties en producties van het brein is nooit gelijk aan de realiteit zelf, maar zo behandelen we ze helaas vaak wel. We zijn onze ideeën en meningen als ons belangrijkste eigendom gaan zien. Ze bepalen onze identiteit. In mindfulness, zien we onze identiteit los van onze ideeën. De ideeën, gedachten en emoties die ingegeven worden door het brein, kunnen we gebruiken of verwerpen. Daarmee reduceren we het brein tot een instrument of gereedschap in plaats van het te zien als onze regisseur. Met dat perspectief op de werking van het brein, kunnen cliënten met recidiverende depressie hun negatieve gedachten beter relativeren. Gedachten, zoals ‘Ik ben een mislukking’, of ‘De wereld is tegen mij ’ zijn niet langer waarheid, maar slechts ideeën…

Kanttekeningen bij mindfulness

Al met al, kent mindfulness dus een brede aanpak in het voorkomen en behandelen van recidiverende depressie. Toch is het ook van belang om te vermelden dat het niet altijd de eerst aangewezen therapievorm is. In sommige gevallen, is het effectiever om een stoornis of depressie anderszins aan te pakken. Bijvoorbeeld door middel van de reguliere Cognitieve gedragstherapie of door middel van medicatie. Daarnaast is er terughoudendheid bij het kiezen voor mindfulness therapie, wanneer een cliënt zelfmoordgedachten heeft of wanneer er sprake is van een combinatie met andere psychische problemen. Ook is het natuurlijk van belang dat individuele voorkeuren meegewogen worden in de keuze van behandeling.

Niet iedereen zal voorstander zijn van mindfulness, bijvoorbeeld omdat het hen ‘te zweverig’ lijkt door de meditatieoefeningen die tijdens de therapie gedaan worden. Bovendien is mindfulness helaas niet altijd vergoed door de zorgverzekeraar.

De vruchten van mindfulness

Desalniettemin wint mindfulness de afgelopen 25 jaar enorm aan populariteit. De mindfulness trainers schieten als paddenstoelen uit de grond. Voor particulieren is er inmiddels ook een groot aanbod te vinden. Ook voor mensen zonder depressie, lijken de effecten van mindfulness erg positief:

  • meer rust
  • meer in het hier-en-nu
  • minder in mijn hoofd
  • minder piekeren
  • meer concentratie
  • beter werkgeheugen
  • minder stress
  • minder emotioneel overstuur raken
  • meer mogelijkheden zien om op moeilijke situaties te reageren
  • betere relaties
  • meer empathie

Er is heel veel informatie te vinden over mindfulness en het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten levert steeds meer positief bewijs op. Wil jij ook een training mindfulness volgen? De keuze is enorm! Er is zeer veel online en offline aanbod. Ook ik bied een training mindfulness aan in mijn praktijk Vivicíta. Wil je meer weten over mijn visie en mijn werkwijze, bekijk dan mijn website en volg me op Social Media, zoals Instagram.